Топ-100

ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 459




                                               

Avtofazalash

Avtofazalash – siklik tez-latgichlarda katta energiyali zaryad-langan zarralar dastasining orbitada turgunligini ta’minlash uchun zarralar guruhining ortacha aylanish chastotasini tezlashtiruvchi ozgaruvchan elektr maydon chastotasiga avtomatik t ...

                                               

Avtogenez

Avtogenez – evolyutsion ta’limotdagi idealistik konsepsiya. A. ta’limotiga binoan evolyutsiya orga-nizmlarning dastlabki ichki potensi-al imkoniyatlari asosida yuz beradigan, oldindan belgilab qoyilgan jarayondan iborat. A. organizmlarning tarixi ...

                                               

Avtokataliz

Avtokataliz – reaksiya jarayonida katali-tik ta’sir etuvchi songgi yoki oraliq mahsulotlarning toplanishi natija-sida reaksiyaning tezlashishi. Reaksiya mahsuloti – sirka kislota SN3SOON va uning elektrolitik dissotsiatsiyasi natijasida hosil bol ...

                                               

Avtoklav

Avtoklav – kimyoviy va fizik jarayonlarni yuqori bosimda olib borish, shuningdek tib-biy asboblar va boglov materiallarini sterillash uchun ishlatiladigan apparat. Oziq-ovqat, farmatsevtika, tibbiyot, kimyo sanoatida qollaniladi. A.da bosim-va te ...

                                               

Avtoliz

Avtoliz, autoliz – osimlik yoki hayvon organizmidagi toqimalarning oz-ozidan parchalani-shi. A. organizmdagi oqsil, uglevod, yog kabi murakkab moddalarning turli fermentlar ta’sirida parchalani-shi tufayli sodir boladi. A.da, asosan olgan organiz ...

                                               

Avtomagistral

Avtomagistral –otkazish qobiliyati yuqori bolgan, qarama-qarshi harakat qatorlari ortasida chegara qoyilgan, boshqa yollar bilan bevosita kesishmaydigan avtomobil yoli. Katta shaharlar, viloyatlararo, shahar doira-sidagi transport qatnoviga mosla ...

                                               

Avtomashinist

Avtomashinist – poyezd haydashda mashinist ishini bajaruvchi avtomatik qurilma. Poyezdni soatiga 50 km dan tez haydashda barcha jarayonlarni tola avtomatlashtiruvchi avtomatik boshqarish tizimining muhim qismi. Poyezdlar orasi qisqa bolgan hollar ...

                                               

Avtomat

Avtomat – 1) ma’lum ishdagi barcha jarayonlarni berilgan dastur boyicha kishining ishtirokisiz ozi ba-jaradigan qurilma. A.ni bir oz sozlab, ayrim hollarda nazorat qilib turish kerak boladi. Avtomobil dvigatellari porshenini ishlab chiqaradigan a ...

                                               

Avtomat latuni

Avtomat latuni – qorgoshinlangan latun. Qorgoshin latunning avtomat stanoklarda kesib ishlanish xossasini yaxshilaydi. Markasi – LS59-1, L harfi latunni, S harfi qorgoshinni, 59 soni misning, 1 raqami esa qorgoshinning fo-izda ifodalangan ortacha ...

                                               

Avtomat liniya

Avtomat liniya – mahsulot ishlab chiqarish dagi hamma amallarni ma’lum texnolo-giya jarayonlariga mos tartibda avtoma-tik tarzda bajaruvchi mashinalar, aso-siy va yordamchi jihozlar majmui. Avtomat liniya mavjud uskunalarni avtomatlashtirish asos ...

                                               

Avtomat oxur

Avtomat oxur – qishloq xojaligi hayvonlarini yem bilan boqishni qulaylashtirish uchun moljallangan qurilma. U bir necha kunga yetarli yem so-linadigan dul va oxurdan iborat. Dolning tubida yem chiqadigan tuynugi bor. Oxurdagi yem sarflangan sari ...

                                               

Avtomat polati

Avtomat polati – metall ke-suvchi tezkor avtomat stanoklarda kesib ishlash uchun moljallangan polat. Tar-kibida oltingugurt va fosfor boshqa polatlardagidan koproq boladi. Avtomat polati tarkibi: 0.08–0.45% uglerod, 0.15– 0.35% kremniy, 0.6–1.55% ...

                                               

Avtomat radiometeorologiya stansiyasi

Avtomat radiometeorologiya stansiyasi – meteorologiya kuzatishlari natijalarini ma’lum maso-faga radio orqali avtomatik tarzda uza-tuvchi meteorologiya asboblari majmui. Quruqlik avtomat radiometeorologiya stansiyasi, avtomatik radio yogin olchag ...

                                               

Avtomat shlagbaum

Avtomat shlagbaum – temir yolning avtomashina, traktor va ot-aravalar ke-sib otadigan joylarida qatnov xavfsiz-ligini ta’minlash uchun ishlatiladigan qurilma. Transport otadigan joyning har ikki tomoniga temir yol izidan kamida 10 m nariga ornati ...

                                               

Avtomat sugorgich

Avtomat sugorgich – mollar ichgan sari idishga oz-ozidan suv yubo-124rib turadigan moslama. Ishlash tarziga kora klapanli va vakuumli boladi. Tepkili, qalqovuchli turlari ham bor. Bir kosali, ikki kosali va kop kosali boladi. Qoramol tumshugi bil ...

                                               

Avtomat telefon stansiya

Avtomat telefon stansiya – telefon abonentlari ortasida telefon aloqasi ornatishga imkon beradigan mexanizm va asboblar majmui. Elektromexaniq elektron va mexanik-elektron xillarga bolinadi. Shahar telefon tarmoqlari, asosan, elektro-mexanik ATS ...

                                               

Avtomatik boshqarish nazariyasi

AVTOMATIK BOSHQARISH NA-ZARIYASI – texnikaviy kiberneti-kaning turlicha murakkablikdagi va har xil tabiatli jarayonlarni avto-matik boshqarish tizimlari ni yaratish ustida ilmiy tadqiqotishlari olib boruvchi bolimi. Avtomatik boshqarish nazariyas ...

                                               

Avtomatik nazorat

Avtomatik nazorat – avtomatik xabarlash, olchash va rostlash asbo-blari yordamida turli ishlab chiqarish jarayonlarini odam ishtirokisiz tartibga solib turish va qayd qilib borish. Avtomatik nazorat texnolo-gik jarayon parametrlari ning ozgarishi ...

                                               

Avtomatik nusxalash

Avtomatik nusxalash – avto-matik qurilma yordamida namuna, model, andaza yoki chizmadan nusxa kochirib buyum yasash. Avtomatik nusxalash murakkab shaklli buyumlarni, mas, eshkak vintlarini, kema va samolyotlarning shakldor qismlarini, shtamp va b ...

                                               

Avtomatik Oy stansiyasi

Avtomatik Oy stansiyasi – Oy sirtiga qondirish uchun moljallangan kosmik apparat. Kon-struksiyasi va apparatlari Oydagi mav-jud sharoitlarga moslab hisoblanadi. Avtomatik oy stansiyasi s. bortiga joylashtirilgan ilmiy apparatlar yordamida Oydagi ...

                                               

Avtomatik payvandlash

Avtomatik payvandlash, avtomatik elektr yoyli payvandlash – asosiy jarayonlari mexanizatsiyalashgan elektr yoyli payvandlash. Bunda elektrodni yoyga yaqinlashtirish, yoyni payvandlash chizigi boylab surib turish ishlari odam ishtirokisiz bajarila ...

                                               

Avtomatik rostlagich

Avtomatik rostlagich – bi-ron bir ob’ektning ish maromini avtomatik tarzda rostlab turadigan qurilma. Avtomatik rostlagich ob’ektga va rostlovchi organga ulanadi. U quyidagi qismlardan iborat: 1) qabul qiluvchi organ; rostlanuvchi para-metr miqdr ...

                                               

Avtomatik toxtatgich

Avtomatik toxtatgich – 1) poyezd "yol berk" sig-naliga yaqinlashganda uni oz-ozidan toxtatadigan qurilma. Avtomatik toxtatgich temir yol izi orqali yol signallari bilan hamda lo-komotivdagi havo tormozi bilan boglangan. Yol berk bolsa, svetoforni ...

                                               

Avtomatik tutashtirish

Avtomatik tutashtirish – kosmik apparatlar orbitaga alohida-alohida chiqarilgandan song ularni avtomatik usulda ulash. Kosmik apparatlarni orbitada ta’mir-lash, kosmik stansiyalarni orbitada yigish, yonilgi, yordamchi jihoz va raketalar bilan ta’ ...

                                               

Avtomatlar nazariyasi

Avtomatlar nazariyasi – na-zariy kibernetikaning bir qismi; turli diskret axborotlar ozgartirgichlarini tekshiradi. Abstrakt avtomat va avtomatlar kompozitsiyasi tushunchalari Avtomatlar nazariyasining asosiy tushunchalaridir. Abstrakt avtomat tu ...

                                               

Avtomatlashtirilgan kutubxona

AVTOMATLASHTIRILGAN KU-TUBXONA – ozaro boglangan kom-pyuterlashgan avtomatik tizim. Asosiy vazifalari: kutubxonadagi barcha kito-blar, jurnallar va boshqa hujjatlarni tola qayd qilish; klassifikator boyicha in-dekslar qoyish; bibliografik qidiris ...

                                               

Avtomatlashtirish texnika vositalari

AVTOMATLASHTIRISH TEXNI-KA VOSITALARI – turli jarayonlarni avtomatlashtirishga imkon beruvchi asbob va qurilmalar. Vazifasi: a) texnologiya jarayonidagi parametrlarning ozgarishi haqida nazorat signallarini qabul qilish, b) axborotni uzatish, v) ...

                                               

Avtomobil dvigateli

Avtomobil dvigateli – avtomobilni harakatga keltiruvchi qurilma. Avtomobil dvigateli 2.3.4 va undan ortiq si-lindrli bolib, ular bir qator yoki "V" tartibida joylashtiriladi. Zamonaviy avtomobillardan keng tarqalgani porshenli ichki yonuv dvigate ...

                                               

Avtomobil poyezdi

Avtomobil poyezdi – bitta yoki bir nechta tirkama ulangan avtomobil. Yuk va yolovchilar Avtomobil poyezdi lari boladi. Yuk ortiladigan tirkamalarning oddiy va maxsus kuzovli xillari bor. Maxsus kuzovli tirkamalarga si-sternalar, refrijeratorlar, ...

                                               

Avtomobil sanoati

Avtomobil sanoati – mashi-nasozlikning bir tarmogi; avtomobillar, tirkama va yarim tirkama yuk tashish moslamalari, avtomobillarga ehtiyot qismlar, agregatlar ishlab chiqaradi, shuningdek mototsikllar, mo-torollerlar, mopedlar, velosipedlar ishla ...

                                               

Avtomobil sporti

Avtomobil sporti, avtomobil poygasi – sport avtomobillari va seriya l i avtomobillarda otkaziladigan poyga, sport turi. Birinchi avtomobil poygasi 1894 yil 18 noyabrda Fransiyada Parij-Ruan-Parij yonalishi boyicha 1200 km masofada otkazilgan. Qoi ...

                                               

Avtomobil tirkamasi

Avtomobil tirkamasi – yuk avtomobiliga tirkaladigan bir, ikki yoki kop oqli dvigatelsiz arava. Odam va yuk tashiydigan hamda maxsus Avtomobil tirkamasi boladi. Odam tashiydigan Avtomobil tirkamasi avtobuslarga tir-kaladi. Yuk Avtomobil tirkamasin ...

                                               

Avtomobil transporti

Avtomobil transporti -yuk va yolovchilarni relssiz yollarda tashishga moljallangan transport turi. Xalq xojaligining barcha tarmoqlarida keng foydalaniladi. Bajaradigan ishiga qarab umumiy foydalanilmaydigan Avtomobil transporti hamda qaysi tashk ...

                                               

Avtomobil xizmati

Avtomobil xizmati – qurol-aslaha, yonilgi, oziq-ovqat tashish uchun moljallangan maxsus xizmat turi. Jang qilayotgan qismlarga texnikani tashish va yaradorlarni evakuatsiya qilishda xizmat qiladi. Oz avtotransporti bolmagan qoshinlarni ham tashiy ...

                                               

Avtomobil yoli

Avtomobil yoli – avtomobil transporti qatnoviga moljallangan muhandislik inshooti. Avtomobil yoli ahamiyatiga qarab xalqaro, davlat va mahalliy ahamiyatga ega bolgan yollarga bolinadi. Xalqaro Avtomobil yoli ga mamlakatlarni, yirik sanoat markazl ...

                                               

Avtopilot

Avtopilot – uchish apparatlari ni avtomatik tarzda boshqarish mexanizmi. A. sxemasini K. E. Siolkovskiy tuzgan. Parijda 1914 i. otkazilgan Xalqaro korgazmada A. boshqargan samolyot birinchi marta namoyish qilingan. Dastlab, A. samo-lyot rullarini ...

                                               

Avtoportret

Avtoportret – portret turi. A.da rassom yoki haykaltarosh ozini ozi tasvirlaydi. Odatda A. ustida ishlayotganda muallif kozgu yoki bir nechta kozgulardan foydalanadi, asarda oz shaxsiyati ni korsatadi, oz tabiatini, ichki dunyosini, ijodiy fal-sa ...

                                               

Avtoradiografiya

Avtoradiografiya, autoradio-grafiya, radioavtografiya– biror ob’yektda radioaktiv moddalarning qanday taqsimlanishini organish usuli. A.da tekshiriladigan ob’ekt yuziga radio-aktiv moddalarning nurlarini seza-digan fotoemulsiya beriladi; ob’ek-td ...

                                               

Avtoritarizm

Avtoritarizm – davlatni idora qilish usu-li. A.da siyosiy hokimiyat hukmdor shax-sning yoki yetakchining siyosiy irodasi va qarorlari asosida amalga oshiriladi. Avtoritar davlatda gayridemokratik, avtoritar rejim hukmronlik qiladi. Avtoritar reji ...

                                               

Avtosalon

Avtosalon – avtomobillar yangi modellari namoyish etiladigan va sotiladigan korgazma. Ozbekistonda A.lar aso-san 1994 yildan boshlab ochila boshlagan. A. larning asosiy qismi Ozbekiston avtomobilsozlik korxonalari uyushmasi va maishiy xizmat tizi ...

                                               

Avtotebranishlar

Avtotebranishlar – biror ti-zimda tashqi ta’sir ishtirokisiz yuzaga keladigan sonmas tebranishlar. Bunda te-branishlar amplitudasi va davri shu ti-zimning oz xususiyatlari bilan aniqlanadi. A. shu xususiyati bilan amplitudasi va dav-ri tashqi ta’ ...

                                               

Avtotipiya

Avtotipiya – 1) rangli tasvirlarning hamma tusini asliday chop etish uchun fotomexanik yol bilan maxsus bosma qolip tayyorlash usuli. A.da ori-ginal rastr deb ataluvchi tur orqali suratga olinadi. Originalning eng ochiq rangli yeridan aks etgan n ...

                                               

Avtotomiya

Avtotomiya, autotomiya – bir qancha hayvonlarda kupli qozgalish ta’sirida, mas, yirtqich hayvon changaliga tushib qolganida oyoqpari, dumi yoki ta-nasining boshqa qismlarning beixtiyor uzib tashlashi. A. kopchilik umurtqasiz hayvonlar uchun xos: ...

                                               

Avtotropizm

Avtotropizm - biror tashqi omil tasirida bukilib qolgan osimlik organlarining oldingi holatini tiklab olish xususiyati. Masalan, boshoqli osimliklarning yomgir tasirida yotib qolgandan keyin yana boshogini tiklab olishi. Avtotroflar, avtotrof org ...

                                               

Avtovokzal

Avtovokzal – shaharlararo avtobus liniyalarining oxirgi va oraliq punktlarida yolovchilarga xizmat korsatadigan inshootlar majmui. A. bi-nosida yolovchilar zali, dispetcherlik 120xonasi, omonatxonalar, kasallar, bolalar xonalari va boshqa; perron ...

                                               

Avtoyuklagich

Avtoyuklagich – avtomobil va vagonlarga yuk ortish va tushirish, omborlarda yukni taxlash, sanoat korxo-nalarida bir sexdan ikkinchi sexga yuk tashish uchun ishlatiladigan mashina. Yukni tashish va uni kotarish uchun A. larda ochilib-yopiluvchi q ...

                                               

Avunkulat

Avunkulat – ibtidoiy jamiyatda toga va jiyanlar ortasidagi qavm-qarindoshlik munosa-batlari. Patriarxat davrida farzandlarning ona urugi bilan qarindoshlik aloqalari saqlangan. A.ga binoan toga oz jiyanining eng yaqin himoyachisi, ji-yanlar esa o ...

                                               

Avval adirlari

Avval adirlari – Fargona vilo-yati Fargona tumanidagi bir-biriga pa-rallel ikki qator qir. Ularni 6 km ken-glikdagi vodiy ajratib turadi. Shimoliy qir shimoli-sharqqa 10–12 km chozilgan, eni 2.5–3 km. Mutlaqbal. 600 m, eng ba-land joyi 680 m. Jan ...

                                               

Avval neft konlari

Avval neft konlari – Fargona viloyatidagi konlar, Fargona shahridan 15 km janubida. Avval neft konlari k. garbdan sharqqa chozilgan antiklinal bukil-mada bolib, 1953–54 yillarda elektro-razvedka usuli bilan ochilgan. 1955 yilda 3boshlangan qidiru ...

                                               

Axaltaka harbiy yurishlari

Axaltaka harbiy yurishlari – rus qoshinlarining Axaltaka vohasini egallash maqsadida 1879, 1880-81 yillardagi yurishlari. 1869 yil Kras-novodsk shahriga asos solingach, rus podsho hukumatining turkmanlar yerlarini bosib olish ishtiyoqi kuchaydi. ...