Топ-100
Back

ⓘ Bezgak otkir yuqumli kasallik bolib, Anofeles chivini orqali yuqishi, qaltirash, tana harorati kotarilishi, taloq va jigar kattalashishi hamda kamqonlik bilan x ..




                                               

Gemosporidiyalar

Gemosporidiyalar, qon sporalari - koksidiyasimonlar sinfiga mansub turkum. 10 avlodi va 100 dan ortiq turi bor. Kattaligi bir necha mm. Sudralib yuruvchilar, qushlar va sut emizuvchilar, jumladan, odam qoni eritrotsitlari va epiteliy hujayralarida parazitlik qiladi. Ayrim G. ogir kasallik keltirib chiqaradi. Xojayin almashtirish yoli bilan rivojlanadi. Asosiy xojayini qon soruvchi chivinlar, oraliq xojayini umurtqali hayvonlar va odam. Chivinlar qon sorganida parazitning sporozoitlarini yuqtiradi. G. chivinlar ichki organlarida shizogoniya orqali kopayadi. Bir necha marta jinssiz kopayib n ...

                                               

Vasserman reaksiyasi

Vasserman reaksiyasi - zaxmni aniqlash uchun qollaniladigan serologik reaksiya. Uni kashf etgan nemis olimi A. Vasserman nomi bilan yuritiladi. V.r. komplementni boglab olish reaksiyasi ga asoslangan bolib, u bir yola uchta antigenni ishlatgan holda olib boriladi. Tekshiriladigan zardob 1:4 nisbatda suyultirilib, 4 ta probirkaga 0.1 ml dan kuyiladi. Reaksiya bosqichini krest lar soni bilan ifodalanadi. V.r.ning musbat bolishi, bemorda zaxm kasalligi borligini korsatadi. Zaxmdan boshqa kasalliklar da ham V.r. qoyiladi.

                                               

Gnus (hasharot)

Gnus - qon soruvchi ikki qanotli hasharotlarning umumiy nomi; chivinlar, zaxkash chivinlar, iskabtoparlar, bukri pashshalar, qashqa pashshalar, sonalar kiradi. G.ning yashash sharoitiga qarab turlariningtarkibi ozgarib turadi. Yer sharining tog choqqilari va Arktikadan tashqari hamma joyida tarqalgan. G. botqokliklar, hayvon chiqindilari, kemiruvchilar ini va b. zax joylarga tuxum qoyadi. Odam va hayvonlarga turli yuqumli kasalliklar ni yuqtiradi. G. qon sorganida odam va hayvonlarga tinchlik bermaydi, hayvonlarning mahsuldorligi kamayadi. Saqlanish choralari: G. tarqalgan joylarda yuz va ...

                                               

Gepatit

Gepatit - jigar yalliglanishi bilan kechadigan kasalliklar guruhi. Infeksion yoki noinfeksion G. hamda birlamchi va ikkilamchi infeksion G. boladi. G. brutsellyoz, bezgak, zaxm va b. infeksion kasalliklar, shuningdek surunkali meda-ichak kasalliklarida kuzatiladi. Mishyak, zaharli zamburuglar, kampirchopon, sanoatda, q. x. va rozgorda ishlatiladigan zaharlar dan zaharlanish ham G.ga sabab bolishi mumkin. Alkogolizmda G. ogir otib, jigar irib ketishi mumkin. G. otkir va surunkali boladi. Utkir G.da koz oqi va badan sargayadi, jigar kattalashadi, jigar sohasida ogirlik va ogriq paydo boladi, ...

Bezgak
                                     

ⓘ Bezgak

Bezgak otkir yuqumli kasallik bolib, Anofeles chivini orqali yuqishi, qaltirash, tana harorati kotarilishi, taloq va jigar kattalashishi hamda kamqonlik bilan xarakterlanadi. Bezgak ilmiy tilda malaria deb ataladi va bu malariae sozidan olingan bolib, mal - badboy, ariae - hid yoki havo degan manoni anglatadi. Uni juda kichik parazit-plazmodiylar qozgatadi. Ularni faqat mikroskop ostida korish mumkin.

Virusss inson qonida yashab, kopaya¬di va qizil qon tanachalarida joylashib, ularni parchalaydi hamda qon ishlab chiqarish, asab, yurak qon-tomir va organizmning boshqa tizimlarini ishdan chiqaradi. Bazan kasallik shunchalik ogir kechadiki, agar davolash oz vaqtida boshlanmasa, bemor bir necha kundan song asosan tropik bezgakda vafot etadi. Harorat kotarilganda yoki bezgakning boshqa belgilari namoyon bolganda, albatta tibbiy yordamga murojaat qilish kerak. Togri tashhis qoyishda qon tahlili shart. Agar siz oxirgi 3 yil davomida Markaziy va Janubiy-Sharqiy Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasi mamlakatlari hamda Tojikis¬ton va respublikamizning janubiy viloyatlariga chiqqan bolsangiz, u erda bezgak bilan zararlanish xavfi yuqoriligini hisobga olgan holda, har qanday darmonsizlik kuzatilsa, albatta barmoqdan qon topshirishingiz lozim. Bezgak ital. malaria, mala aria - badboy havo - bezgak plazmodiylari qozgatadigan invazion kasallik; isitma tutishi, qonda jiddiy ozgarishlar sodir bulishi, kamqonlik, jigar va taloqning kattalashuvi bilan kechadi. B. plaz-modiysi tort xil, shunga kora B.ning uch kunlik, tort kunlik, tropik va Afrika xillari bor. B. plazmodiysi B. chivini va odam organizmida kopayib, rivojlanadi. Kasallik manbai bemor va B. chivini asosan urgochisi hisoblanadi. B. plazmodiysi B. bilan ogrigan bemor organizmida jinssiz shizogoniya, kasallikni tashib yuruvchi - anofeles chivini tanasida esa jinsiy yol bilan rivojlanadi.

Kasallikkkk soglom odamga chivin chaqqanda, odam organizmiga uning solagi orqali qozgatuvchilar tushganda yuqadi. Qon oqimi bilan ular jigarga tushadi, bu yerda rivojlanishning birinchi toqima sikli roy beradi, songra yana qonga tushadi va erit-rotsitlar ichiga kirib oladi, bu yerda ikkinchi eritrotsitar rivojlanish sikli otib, eritrotsitlarning parchalanishi va qonga kop miqsorda qozgatuvchilar chiqishi bilan tugallanadi, bu odamni isitma tutishi bilan otadi.

Qozgatuvchi odam organizmida 10 - 14 kungacha bazan, bir yilgacha va bundan koproq bolib, kasallik belgilarini qozgatmasligi mumkin inkubatsion yoki yashirin davr. Kasallik tosatdan boshlanadi: bemorni isitma tutib, junjiydi, qalti-raydi u bazan shu qadar qatgiq qalti-raydiki, hetto ustiga issiq korpa yopilganda ham sovuq qotadi, keyin kdlti-rash bosilib, harorat kotariladi 41 - 41.5°, bemor boriqib, qizarib ketadi, nafas olishga qiynalib, halloslaydi, boshi qattiq ogriydi.

Isitma bir necha soat tutadi. Songra harorati tez pasa-yib, bazan bir maromga tushadi; shu payt bemor qattiq terlaydi, ertasiga ozini soglom gis qiladi. Keyin yana isitma tutadi; uch kunlik B.da - ikki kunda bir marta, tort kunlik B.da - har uch kunda bir marta, tropik B.da - kopincha kun sayin isitma tutib turadi. Isitma tutayotgan bemorning qoni tekshirilganda, B. plazmodiylarini topish mumkin.

B. tutavergach, plazmodiylar qizil qon tanachalari eritrotsitlarni parchalashi sa-babli bemor kamqon bolib qoladi, ta-logi va jigari kattalashadi, oq qon ta-nachalari leykotsitlar ancha kamayadi. B. davolanmay qolib, kasallik uzoq davom etganda tinkani quritib, mehnat qobiliyatini susaytiradi, bolalar osish va ri-yujlanishdan orqada qoladi. Bemor oz vaqtida davolanmasa yoki chaladavolansa, B.ka boshqa kasalliklar qoshiladi. B.ning ogir shakli bilan ogriganlarda, shuningdek bo-lalarda koma holati, bazan olim yuz berishi mumkin. Bemor barvaqt togri davolangavda sogligiga pugur yetmaydi, undan atrofdagi kishilarga B. chivinlari orqali kasallik yuqish ehtimoli yoqoladi. Isitmaning xurujiga, taloqning katta-lashganiga, chap biqin sohasida ogriq turishi va badan zafaron tus olishiga qarab, bemorda B. bor deb taxmin qilish mumkin. Ammo B.ni aniq bilish uchun bemordan qon olib, mikroskopda tekshirish shart. Bemorni vrach davolaydi. Unga tinch sharoit va yaxshi parvarish zarur. Ka-sallikning oldini olishda asosiy eti-bor bemorlarni erta aniqlash va davolashga qaratilgan bolishi kerak.

B. chivini kop uchraydigan joylarda himoya kiyim-boshi va chivinni keltirmaydigan dori vositalaridan foydalanish lozim.

Shonosir Shovahobov.

                                     

1. Hozirgi davr

Bezgak kasalligi dunyoning yuzdan ortiq davlatlari aholisi sogligiga xavf tugdirmoqda. Kasallik asosan Afrika, Orta Osiyo, Lotin Amerikasi, Yaqin Sharq va Yevropaning ayrim hududlarida uchramoqda. Hozirgi vaqt¬da kasallik bartaraf etilgan MDH mamlakatlarida qaytadan kuzatilmoqda. Tropik mamlakatlarning barchasi kasallik boyicha xastalanish darajasi yuqori hudud bolib qolmoqda.

2007-yilning may oyida Jenevada bolib otgan Jahon sogliqni saqlash tashkilotining 60-assambleyasida har yili 25-aprel dunyo boyicha Bezgakka qarshi kurash kuni, deb elon qilindi. BMT Bosh kotibi Pan Gi Mun: "Bezgakka qarshi shafqatsiz kurash olib borishning vaqti keldi", degan maqolada, bezgak - bu ayovsiz qotil, deb takidlagan.

                                     

2. Kasallikning Ozbekistonda paydo bolishi

Bizga qoshni Tojikiston, Qirgiziston va Afgoniston davlatlarida bezgak boyicha vaziyatning keskinlashishi, mazkur kasallikning respublikamiz hududiga olib kelinishi va mahalliy bezgakning royxatga olinishi respublikamiz sogliqni saqlash tizimi uchun dolzarb muammolardan biri bolib qolmoqda. Umumiy kasallanganlarning kopchiligi chetdan Tojikistondan yuqtirib kelgan. Ozbekistonda ham bezgak kasalligi 1925-1961 yillarda keng tarqalgan edi. 1980-1990-yillarga kelib, Ozbekiston bilan qoshni Afgoniston va Tojikiston Respublikalari 1990-2009 y. ortasida aholining migratsiya faol qatnovi natijasida, respublikamizga infeksiya ommaviy ravishda kirib kela boshladi. Kasallikning yuqori korsatkichlari bolgan hududlarda bezgak kasalligi odamlarga jabr etkazish bilan birga, katta iqtisodiy zarar keltirmoqda. 2005-yildan boshlab, Global fond grant lo¬yihasi olib borayotgan faoliyat natijasida Ozbekiston Respublikasi va boshqa MDH mamlakatlaridagi bezgak kasalligi boyicha epidemiologik vaziyat yaxshilandi. Oxirgi 5 yilda bezgak kasalligiga qarshi kurashda ijobiy samaralarga erishildi.

"Ozbekistonda 2005-2008 yillarda bezgak bilan kasallanish xavfi yuqori bolgan aholiga qaratilgan harakatni kengaytirish" Global fond grant loyihasi 2002 yil BMT tashabbusi bilan tashkil topgan. Rahbariyati Shveysariyaning Jeneva shahrida joylashgan bolib, har yil uchta kasallik: OITS, tuberkulyoz, bezgak boyicha grant elon qiladi va uni yutgan davlatlarga moliyaviy yordam beradi.

2005-yil Toshkent shahrida JSSTning Yevropa hududida bezgak eliminatsiyasiga yunaltirilgan regional tashabbusi boyicha birinchi yigilishi bolib otdi. Unda bezgak kasalligi kayd etilgan barcha davlatlar qatnashdi. Yigilishda manfaatdor davlatlarning sogliqni saqlash vazirliklari tomonidan tasdiqlangan "Bezgakka qarshi kurashdan, bezgak eliminatsiyasiga qarab" mavzusida Toshkent Deklaratsiyasi maqullandi.

Respublikamizda bezgak yoq qilish eliminatsiyasi yolidagi vaziyat nazoratga olingan bolib, kasallikning oldini olishga davlatimiz alohida etibor qaratib kelmoqda. Kasallik kelib chiqishining asosiy qismini Tojikiston va Afgoniston bilan chegaradosh bolgan Surxondaryo viloyati tashkil etadi. Aholi migratsiyasining kuchayishi infeksiyaning respublikamizga kirib kelish xavfini tugdirmoqda. Surxondaryo viloyatining hududlarida bezgakning sanoqli mahalliy holatlari aniqlanmoqda. Epidemiologik nazorat borasida Davlat Sanitariya-epidemiologiya nazorat markazi umumiy tibbiyot tarmoqlari bilan hamkorlikda bezgak kasalligi uchraydigan hududlarga borib kelganlarni aniqlash yuzasidan epidemiyaga qarshi kompleks ishlar olib bormoqda. Shu bilan birga, JSST va mutasaddi tashkilot hamda vazirliklar bilan ozaro hamkorlik aloqalari yolga koyilgan. Bezgakning qayta kirishiga yol qoymaslik uchun Sogliqni saqlash vazirligi tomonidan tegishli choralar korilmoqda. Bezgakning oldini olish va unga qarshi kurashish strategiyasida uch kunlik bezgakning kamayishiga erishish va tropik bezgakning yuqtirilishiga yol qoymaslik asosiy maqsad qilib olingan.

Qonda bezgak parazitlari aniqlangan holda davolash muolajalarini tezda boshlash kerak. Bu kasalni davolash uchun samarali dori-darmon vositalari mavjud. Kasallik asosan 4 ta, yani uch kunlik, uch kunlikka oxshash ovale, tort kunlik va tropik bezgak kozgatuvchilaridan iborat. Har bir kozgatuvchi ozining klinik, epidemiologik va laboratoriya diagnostikasi bilan bir-biridan farq qiladi. Infeksiya manbai bolib, kasallik bilan ogrigan bemor parazit tashuvchi hisoblanadi. Kasallikning dastlabki belgilari: holsizlik, bosh ogrigi, sovuqqotish, bogimlarda ogriq bolishi, oqchish, qusish, ishtaha yoqolishi. Bu holat odam kasallikdan zararlangandan 10-15 kun keyin boshlanadi, tana harorati 37.5-38 darajagacha kotarilib, 1-2 kun oraligida bezgak xurujlari kuzatilib, bunday holat ortacha 48 soat davom etadi va oziga xos spesifik belgilarga ega. Tana qaltirashidan boshlanadi, kuchli titroq bosadi, bemor muzlaydi, korpa ichida ham qaltiraydi, bu davr 15 daqiqadan 2-3 soatgacha davom etadi. Keyin tana harorati 39-41 darajagacha kotarilishi bilan birga qizib ketish, qattiq bosh ogrigi kuzatilib, bu davr 2-6 soat davom etadi. Keyin kop terlash kuzatiladi. Xuruj qilish kunduz kunlari, har safar bir vaqtda boshlanadi, bu differensial tash¬his belgilarining biridir. Tana harorati meyorlashadi va undan ham pasayishi mumkin. Bemor darmonsiz bolsada, engillik sezadi. Kasallik boshlanishidan 1 hafta otganidan song jigar va taloqning kattalashishi va kamqonlik belgilari kuzatiladi. Bezgakning ogir belgilarida qusish ogiz orqali dori-darmonlarni qabul qilishning iloji yoq, holsizlik, notekis nafas olish tezlashishi, uyqusirash, bemor savollarga zorga javob beradi.

                                     

3. Kasallikning tarqalishi

Bezgak kasalligi soglom insonga bemordan, yuqorida qayd etilgan Anofeles turiga mansub chivinlarning chaqishi orqali otadi. Chivin bezgakka chalingan insonni chaqqanida, uning oshqozoniga qon orqali parazitlar tushadi. Chivin organizmida parazitlar bir necha kun rivojlanadi va yuqumli parazit tashuvchisiga aylanadi. Soglom odamni chaqqanda chivinning solagi orqali infeksiya odam organizmiga tushadi hamda malum bir vaqt ichida insonda kasallik belgilari paydo boladi. Bezgak chivinlarining hayot tarzi murakkab bolib, suv va havoda otadi. Suv va havo harorati qulay bolsa, rivojlanishning butun jarayoni 10-20 kun davom etadi. Chivinning urgochisi suvga tuxum qoygandan keyin undan gumbaklar chiqib qogirchoqqa aylanadi va ulardan qanotli chivinlar uchadi. Chivinlar ozuqa izlab bir martada 3 km.gacha bolgan masofani bosib otishi mumkin. Bezgak kozgatuvchisi bilan zararlangan chivin ikki oy davomida kasallik yuqtirish qobiliyatiga ega boladi.

Bezgak chivinlari daryo sohillari, botqoqlashgan suv havzasi, sholipoyalar, axlat chiqindilari tolib ketgan, turgun suvli yoki oqimi sekin ariqlar, suv quvurlarining ishdan chiqishi natijasida, vaqtincha vujudga keladigan suv havzalarida kopayadi.

Avval takidlab otilganidek, bezgak faqatgina bezgak chivinlari mavjud joylarda tarqaladi. Buning uchun eshik va derazalarni himoya torlari doka, temir yoki polietilen setka bilan qoplash, hasharotlardan himoya qiluvchi tor pashshaxona ornatish lozim. Bundan tashqari, maxsus elektrik moslamalar yoki fizik qurilmalar yordamida chivinlarni qorqituvchi spiral va plastinalarni qollash mumkin.

Chivinlar soni va ular kopayayotgan erlarni kamaytirish uchun keraksiz suv havzalari va botqoqlarni yoqotish, suv havzalarida chivin qurtlari bilan oziqlanadigan gambuziya baliqchasini kopaytirish, xonalar va suv havzalariga insektitsidlar zaharli ximikatlar bilan ishlov berish lozim. Bu ishni DSENM hamda dezinfeksiya stansiyalari xodimlari amalga oshiradilar.

Faqatgina oz vaqtida va togri davolash kasallikning oldini olishi mumkin. Issiq iqlimga ega bolgan chet davlatlarga ketishdan avval, albatta, sanitariya-epidemiologiya nazorati markazi shifokori yoki oilaviy shifokoringiz bilan bezgakning oldini olish choralari togrisida maslahat olishingizni tavsiya etamiz.



                                     
  • pulcherrimus bezgak kasalligini keltirib chiqaradigan bezgak sporalisini tarqatuvchisi hisoblanadi. Tanasining uz. 6 8 mm. Bezgak chivinlari kun botishi
  • laboratoriyani tashkil etgan 1907 1880 yil bezgak qo zg atuvchisini kashf qilgan. Ilmiy ishlari protozoy kasalliklar bezgak leyshmanioz, triponosomoz va h. k
  • Qon so rar chivinlarch., odatda, bezgak tarqatuvchi va bezgak tarqatmaydigan qolgan 5 ta urug guruhlarga ajratiladi yana q. Bezgak chivinlari
  • tibbiyot maktabini tugatgan 1879 1881 99 yillarda Hindistonda ishlagan. Bezgak chivinini o rganish bo yicha G arbiy Afrikaga uyushtirilgan ingliz tibbiyot
  • parazitologiyasi ilmiy tadqiqot instituti - parazitar kasalliklar rishta, bezgak spiroxetoz va boshqalar ning kelib chiqish sabablari, ularning oldini olish
  • rivojlanishi asosiy xo jayinda davom etadi, mas, bezgak paraziti uchun odam Oraliq xo jayin, bezgak chivini asosiy xo jayin bo ladi. Odam organizmi eritrotsitlar da
  • Sporotsistalar asosiy xo jayinining so lak bezlariga o tadi. G.dan bezgak plazmodiysi odamlarda bezgak kasalligini keltirib chiqaradi. O zME. Birinchi jild. Toshkent
  • boshlashi taxikardiyada yo tal tutishi ko kyo talda isitma tutishi bezgak - da va boshqa P. termini kuchli emotsional holat ya ni g azab P.i, umidsizlik
  • kasalliklari o smalar, kistalar, abssesslar da, umumiy infeksiyalar sepsiz, bezgak ich terlama, tepkili terlama va boshqalar da, qon mas, leykoz, limfogranulematoz
  • ishlar bo yicha direktor o rinbosari 1940 - 57 Ilmiy ishlari O zbekistonning o lka patologiyasi, bezgak leyshmanioz kasalliklarini o rganishga oid.
  • keltiradi. Qon so radigan chivinlar turli yuqumli kasalliklarni masalan, bezgak leyshmanioz tarqatadi. Chivinlar hasharotxo r hayvonlar qushlar, ko rshapalaklar ning
  • melioidoz zamburug li mas., koksidiomikoz sodda hayvonlar qo zg atadigan bezgak leyshmanioz, uyqu kasalligi va boshqa gelmintozlar shistosomatoz, filyariatoz

Users also searched:

...
...
...